W Australii od 2018 roku maleje liczba wydawanych recept na pregabalinę i zgłoszeń przedawkowania tego leku. Na tle wielu krajów rozwiniętych to wyjątek. Autorzy badania w „The BMJ” zestawiają ten spadek z nagłośnieniem szkód w mediach, zaostrzeniem zasad przepisywania i ramkowymi ostrzeżeniami, choć nie mogą udowodnić związku przyczynowego.

Co ustalili badacze

Pregabalina należy do gabapentynoidów. Stosuje się ją w padaczce, bólu neuropatycznym i zaburzeniach lękowych. W ostatnich latach przybywa jednak doniesień o nadużywaniu, uzależnieniu i szkodach związanych z tym lekiem, m.in. w Europie, USA, Azji i Australii. W Wielkiej Brytanii co trzeci zgon związany z używaniem substancji dotyczy gabapentynoidu, głównie pregabaliny. Między 2018 a 2022 rokiem liczba takich zgonów wzrosła tam ponad dwukrotnie.

Australijscy naukowcy przeanalizowali dane o realizacji recept i zgłoszenia do ośrodka toksykologicznego z lat 2016–2024. Skupili się na trzech wydarzeniach:

• szerokim nagłośnieniu szkód pregabaliny w mediach w grudniu 2018 roku,
• zaostrzeniu zasad przepisywania od kwietnia 2020 roku,
• wprowadzeniu ramkowych ostrzeżeń w lutym 2021 roku.

W badanym okresie zrealizowano 3 441 851 recept dla 227 864 osób. Do ośrodka toksykologicznego zgłoszono 4 871 przypadków przedawkowania. Zarówno stosowanie leku, jak i przedawkowania osiągnęły szczyt w 2018 roku, a potem zaczęły spadać. Wyraźne spadki sprzedaży odnotowano trzykrotnie: w grudniu 2018 roku, w maju 2020 roku (miesiąc po zaostrzeniu zasad) oraz w grudniu 2021 roku, po wprowadzeniu ostrzeżeń i monitorowania recept w czasie rzeczywistym.

Skala spadku

W porównaniu z trendem przewidywanym na podstawie wcześniejszych danych liczba zrealizowanych recept była o 25% niższa. W grudniu 2021 roku oznaczało to około 118 390 recept mniej, a dalej spadała o 0,7% miesięcznie. Liczba zgłoszeń przedawkowania była o 47% niższa, czyli o około 41 telefonów mniej w grudniu 2021 roku. Tu miesięczny spadek wynosił 1,6%.

Ważne zastrzeżenia

To badanie obserwacyjne. Autorzy uwzględnili tylko recepty refundowane, a dane z ośrodka toksykologicznego mogą być obciążone błędem zgłaszania. Nie sprawdzili też, czy pacjenci mieli dostęp do leczenia bólu i czy nie przeszli na inne leki, na przykład opioidy. Dodatkowe analizy dały jednak spójne wyniki.

Badacze podkreślają też, że poziom stosowania i przedawkowań nadal jest wysoki. Liczba wydawanych recept wciąż znacznie przekracza to, czego można by oczekiwać, gdyby lek przepisywano wyłącznie w zatwierdzonych wskazaniach. Dlatego postulują dalsze monitorowanie, a także kolejne ograniczenia.

Do badania dołączono komentarz prof. Davida Juurlinka. Przestrzega on, by nie traktować pregabaliny jak bezpiecznego leku przeciwbólowego na co dzień. Jego zdaniem należy ją zachować dla udokumentowanych wskazań, takich jak ból neuropatyczny w cukrzycy czy fibromialgia, a unikać przy bólu krzyża i rwie kulszowej. Ostrzega również przed zwiększaniem dawki w nadziei na efekt, który nie nadchodzi.

Co to oznacza w Polsce

Badanie dotyczy Australii i nie mówi nic o skali problemu w Polsce ani o tym, jak wyglądałby efekt podobnych zmian u nas. Pregabalina jest u nas lekiem na receptę, a jej stosowanie reguluje prawo farmaceutyczne i unijne zasady rejestracji. Nie wiadomo jednak, czy wprowadzono tu rozwiązania takie jak ramkowe ostrzeżenia czy monitorowanie recept w czasie rzeczywistym, więc nie da się wprost przenosić wniosków z Australii na polskie realia.

Dla pacjentów wniosek jest praktyczny. Jeśli lek nie przynosi wyraźnej poprawy, nie należy sięgać po wyższe dawki na własną rękę. Warto porozmawiać z lekarzem o skuteczności terapii i o alternatywach. Leku nie powinno się też odstawiać samodzielnie i gwałtownie, bo sposób zakończenia leczenia najlepiej ustalić ze specjalistą.

Źródło: Medical Xpress – „Public awareness and tighter prescribing restrictions linked to decline in pregabalin misuse”